fa اثرات نانوپلاستیک‌ها و میکروپلاستیک‌ها بر سلامت سیستم اعصاب محیطی و مرکزی تحقیقات پایه در علوم اعصاب Basic research in Neuroscience مروری Review --- Open Access, CC-BY-NC <strong>مقدمه:</strong> آلودگی میکروپلاستیک و نانوپلاستیک یکی از مهم‌ترین مسائل زیست محیطی دهه اخیر بوده و همواره تهدیدی فزآینده برای سلامت انسان و حیوانات بوده است. کاربرد پلاستیک به دلیل ویژگی<span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:12.0pt">&lrm;</span>های متعدد آنها مانند پایداری، سختی و قیمت مقرون بصرفه، به تدریج افزایش یافته و در هر صنعتی ضروری شده است. پیش‌بینی می‌شود که تا سال 2050، 33 میلیارد تن پسماند پلاستیکی به سیاره زمین اضافه شود. یکی از نگرانی‌های خاص، وجود این پسماند‌های پلاستیکی در اندازه‌های میکرو و نانو در زیستگاه‌های آبی، خشکی‌ و دریایی است. علاوه بر سمیت ذاتشان، پلاستیک<span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:12.0pt">&lrm;</span>ها در محیط به‌عنوان ناقل و منتشرکننده بیماری‌ها و عوامل عفونی و آلاینده‌های محیطی به موجودات زنده عمل می‌کنند. قرارگرفتن در معرض میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها بر استرس اکسیداتیو، سمیت سلولی، آسیب DNA، التهاب، پاسخ ایمنی، سمیت عصبی، اختلال متابولیک، و در نهایت بر سیستم‌های گوارشی، ایمونولوژی، سیستم<span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:12.0pt">&lrm;</span>های تنفسی، سیستم تولید مثل و سیستم عصبی تأثیر می‌گذارند. در دهه گذشته توجه ویژه‌ای بر روی اثرات نانوپلاستیک‌ها بر روی سیستم اعصاب محیطی و مرکزی به‌عنوان حساس‌ترین سیستم بدن در مواجهه با ذرات پلاستیکی متمرکز شده است. <strong>نتیجه<span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:12.0pt">&lrm;</span>گیری:</strong> در حال حاضر، هیچ مرور جامعی از اثرات سمیت عصبی در مطالعات مختلف بر روی موجودات زنده و نیز در شرایط محیط کشت سلولی با انواع ذرات، شکل‌ها، اندازه‌های مختلف در غلظت‌ها و مدت‌های مواجهه متفاوت وجود ندارد. خطرات مرتبط با سمیت عصبی ناشی از قرار گرفتن در معرض میکرو و نانوپلاستیک<span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:12.0pt">&lrm;</span>ها قابل توجه است.<span style="font-family:"B Nazanin""></span><br> &nbsp; <strong>Introduction:</strong> Microplastic and nanoplastic pollution has been one of the most important environmental issues in the last decade and has always posed an increasing threat to human and animal health. The use of plastics has gradually increased as they have become necessary in every industry due to their numerous properties such as stability, hardness, and affordability. It is predicted that 33 billion tons of plastic waste will be generated worldwide by 2050. The presence of micro- and nanoscale plastic residues in aquatic, terrestrial, and marine habitats is of particular concern. In addition to their inherent toxicity, plastics act as carriers and spreaders of diseases, infectious agents, and environmental pollutants in living organisms. Exposure to microplastics and nanoplastics leads to oxidative stress, cytotoxicity, DNA damage, inflammation, immune responses, neurotoxicity, and metabolic disorders, which ultimately affect the digestive, immune, respiratory, reproductive, and nervous systems. Over the past decade, particular attention has been paid to the effects of nanoplastics on the peripheral and central nervous systems, as these systems are the most sensitive to plastic particles. <strong>Conclusion:</strong> Currently, there is no comprehensive overview of the neurotoxic effects across various studies involving living organisms or cell cultures exposed to different types of particles, shapes, sizes, concentrations, and durations. The risks associated with neurotoxicity from exposure to micro- and nanoplastics are significant.<br> &nbsp; استرس اکسیداتیو, پلاستیک‌ها, التهاب Oxidative Stress, Plastics, Inflammation 97 110 http://shefayekhatam.ir/browse.php?a_code=A-10-333-4&slc_lang=fa&sid=1 Hamid Reza Moradi حمید رضا مرادی hr.moradi@shirazu.ac.ir 100319475328460026983 100319475328460026983 Yes Department of Basic Sciences, School of Veterinary Medicine, Shiraz University, Shiraz, Iran گروه علوم پایه، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Sohrab Heydarian سهراب حیدریان drsohrab.hey@gmail.com 100319475328460026984 100319475328460026984 No Department of Veterinary Medicine, Faculty of Agriculture, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran گروه دامپزشکی، دانشکده کشاورزی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران Sahar Abdollahinezhad سحر عبداللهی نژاد saharabdollhinezhad@gmail.com 100319475328460026985 100319475328460026985 No Department of Basic Sciences, School of Veterinary Medicine, Shiraz University, Shiraz, Iran گروه علوم پایه، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران