fa بررسی سوگیری جنسیتی در ارزیابی اوتیسم، تحلیل محتوایی رفتارهای وابسته به جنسیت در گویه‌های مقیاس‌های آیداس-2، گارز-3 و کارز 2-اس تی روانشناسی Psycology پژوهشي Research --- Open Access, CC-BY-NC <strong>مقدمه:</strong> اختلال طیف اوتیسم یکی از شایع‌ترین اختلالات عصب‌تحولی است و داده‌های همه‌گیرشناختی به‌طور مستمر نشان می‌دهند که میزان شیوع آن در پسران بیشتر از دختران است. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که آیا این تفاوت جنسیتی بیانگر تفاوتی واقعی با مبنای زیستی است یا اینکه ابزارهای تشخیصی رایج، عمدتاً بر اساس نیمرخ‌های رفتاری آشکارتر و کلیشه‌ای‌تر پسران تدوین شده‌اند. شواهد موجود در این زمینه همچنان محدود و ناهمگون است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ناهمترازی جنسیتی در گویه‌های مقیاس‌های پرکاربرد غربالگری و تشخیص اختلال طیف اوتیسم انجام شد. <strong>مواد و روش‌ها:</strong> گویه‌های برنامه مشاهده تشخیصی اوتیسم، ویرایش دوم (آیداس-۲)، مقیاس درجه‌بندی اوتیسم گیلیام، ویرایش سوم (گارز-۳) و نسخه استاندارد مقیاس درجه‌بندی اوتیسم کودکان، ویرایش دوم (کارز۲-اس‌تی)، با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی هدایت‌شده بررسی شدند. در مجموع، ۹۱ گویه طی سه چرخه کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند تا نحوه بازنمایی رفتارهای اجتماعی، هیجانی و ارتباطی در هر مقیاس با توجه به تفاوت‌های جنسیتی مشخص شود. <strong>یافته‌ها:</strong> یافته‌ها نشان داد که با وجود تفاوت‌های ساختاری، در محتوای گویه‌های هر سه ابزار می‌توان الگوهایی از ناهمترازی جنسیتی را شناسایی کرد. این ناهمترازی عمدتاً در تأکید بر رفتارهای آشکار و الگوهایی مشاهده شد که در پیشینه پژوهشی، بیشتر در پسران گزارش شده‌اند. همچنین، توجه محدود به استتار اجتماعی، راهبردهای مقابله‌ای مبتنی بر تقلید و رفتارهای ظریف یا کنترل‌شده‌ای که در برخی دختران دارای اوتیسم مشاهده می‌شوند، به‌عنوان یکی از مضامین مهم شناسایی شد. مقایسه بین مقیاس‌ها نشان داد که آیداس-۲ در برابر پنهان ماندن نشانه‌ها در پشت رفتارهای ظاهراً بهنجار آسیب‌پذیرتر است؛ کارز۲-اس‌تی بیشتر تحت تأثیر قضاوت‌های بالینی شکل‌گرفته بر اساس هنجارهای اجتماعی جنسیتی قرار می‌گیرد و گارز-۳ تأکید بیشتری بر تظاهرهای آشکارتر و معمول‌تر در پسران در حوزه رفتارهای محدود و تکراری دارد. بررسی ترکیب جنسیتی نمونه‌های هنجاریابی نیز نشان داد که در هر سه ابزار، تعداد پسران تقریباً سه تا چهار برابر دختران بوده است. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> مجموعه این یافته‌ها، بدون رد تبیین‌های زیستی یا عصب روانشناختی مربوط به تفاوت جنسیتی در شیوع اوتیسم، نشان می‌دهد که ویژگی‌های محتوایی و هنجاریابی ابزارهای ارزیابی ممکن است در کمتر شناسایی شدن دختران، به‌ویژه دخترانی که از راهبردهای استتار و سازگاری اجتماعی استفاده می‌کنند، نقش داشته باشد. بازنگری در محتوای گویه‌ها، توجه به تظاهرهای متفاوت اوتیسم در دختران و پسران و تدوین هنجارهای حساس به جنسیت در ابزارهای تشخیصی آینده، شایسته توجه بیشتری است.<br> &nbsp; <strong>Introduction: </strong>Autism spectrum disorder (ASD) is one of the most common neurodevelopmental pathological conditions, with epidemiological data consistently indicating higher prevalence rates in boys than in girls. It remains unclear whether this sex difference reflects a genuine biologically based disparity or whether commonly used diagnostic instruments have been developed primarily around more overt and stereotypically male behavioral profiles. Existing evidence in this area remains limited and heterogeneous. The present study aimed to examine gender-related imbalance in the items of widely used ASD screening and diagnostic scales. <strong>Materials and Methods:</strong> Items from the Autism Diagnostic Observation Schedule&ndash;Second Edition (ADOS-2), the Gilliam Autism Rating Scale&ndash;Third Edition (GARS-3), and the Childhood Autism Rating Scale, Second Edition&ndash;Standard Version (CARS2-ST) were analyzed using a directed qualitative content analysis approach. In total, 91 items were examined through three cycles of open, axial, and selective coding to identify how social, emotional, and communicative behaviors are represented in each scale with respect to gender-related differences. <strong>Results:</strong> The findings indicated that, despite structural differences, all three instruments contained identifiable patterns of gender-related imbalance at the item-content level. This imbalance was primarily reflected in an emphasis on overt behaviors and patterns more frequently reported in boys in the research literature. Limited attention to social camouflaging, imitative coping strategies, and the presence of subtle or controlled behaviors observed in some autistic girls also emerged as an important theme. Cross-scale comparisons showed that the ADOS-2 appears more vulnerable to the masking of symptoms behind apparently typical behaviors, the CARS2-ST is more influenced by clinical judgments shaped by gendered social norms, and the GARS-3 places greater emphasis on more overt and male-typical presentations of restricted and repetitive behaviors. Examination of the gender composition of the norming samples further revealed that boys outnumbered girls by approximately 3:1 to 4:1 across all three instruments. <strong>Conclusion: </strong>Taken together, these findings, without rejecting biological or neuropsychological explanations for sex differences in autism prevalence, suggest that the content and norming characteristics of assessment instruments may contribute to the lower identification of girls, particularly those who use camouflaging and adaptive social strategies. Revising item content, attending to different presentations of autism in girls and boys, and developing gender-informed norms for future diagnostic instruments may warrant further consideration.<br> &nbsp; اختلال طیف اوتیسم, تفاوت‌های جنسیتی, روان‌سنجی, تشخیص, تعامل اجتماعی Autism Spectrum Disorder, Sex Differences, Psychometrics, Diagnosis, Social Interaction 0 0 http://shefayekhatam.ir/browse.php?a_code=A-10-1267-1&slc_lang=fa&sid=1 Saeed Hassan Zade سعید حسن زاده shasanz@ut.ac.ir 100319475328460030228 100319475328460030228 No Department of Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Sahar Zeynali سحر زینلی saharzeynali@ut.ac.ir 100319475328460030229 100319475328460030229 Yes Department of Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران