fa ایمونوتراپی در درمان گلیوبلاستوم نوروايمونولوژي Neuroimmunology مروری Review --- Open Access, CC-BY-NC <strong>مقدمه: </strong>گلیوبلاستوم مولتی‌فرم (GBM) به‌عنوان شایع‌ترین و تهاجمی‌ترین تومور بدخیم اولیه سیستم عصبی مرکزی در افراد بزرگسال شناخته می‌شود، حتی با وجود مداخلات تهاجمی همچنان در افراد با عود مجدد و بقای محدود همراه است. این مطالعه مروری، با تحلیل جامع آخرین یافته‌های علم ایمونوتراپی، به بررسی چالش‌های درمان، مکانیسم‌های مقاومت تومور و نتایج کارآزمایی‌های بالینی در این زمینه می‌پردازد. بر اساس شواهد موجود در همین مطالعات، می‌توان اینگونه بیان داشت که داروهای مهار کننده نقاط بازرسی ایمنی (ICIs) نتوانسته است به شکلی محسوس موجب افزایش بقای بیمار مبتلا به گلیوبلاستوم شود. دلیل این معضل را می‌توان در ایمونوژنیسیته پایین و جهش‌های کم سلول‌های گلیوبلاستوم، میکرومحیط به شدت سرکوب کننده تومور و همچنین در استفاده از داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها که باعث اختلال در عملکرد لنفوسیت‌های T می‌شوند جست و جو کرد. به علاوه وجود سد خونی مغزی (BBB) به‌عنوان یک مانع فیزیکی جدی، دسترسی موثر داروها و سلول‌های ایمنی به تومور را محدود کرده است. اما در مقابل رویکردهای نوینی برای حل این مشکل نیز یافت شده‌اند. رویکرد درمان با سلول‌های CAR-T نیز اگرچه با چالش‌هایی رو به رو است ولی کارآزمایی‌های جدید با تزریق داخل بطنی نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند. رویکردهایی مبتنی بر واکسن‌های چند ظرفیتی که باعث شده‌اند به خصوص در فازهای اولیه بیماری اثربخشی بالینی بهتری مشاهده شود. به طور مثال در مواردی که واکسن دندریتیک (DCVax-L) به درمان بیمار افزوده شده است، میانگین بقا را در بیماران تازه تشخیص داده شده از 5/16 ماه به 3/19 ماه افزایش داده است. همچنین استفاده از ویروس‌های انکولیتیک نیز توانسته‌&zwj;اند در برخی زیرگروه‌ها پاسخ پایداری ایجاد کنند. <strong>نتیجه‌گیری: </strong>به دلیل ناهمگونی شدید آنتی‌ژنی سلول‌های گلیوبلاستوم و سیستم‌های فرار از ایمنی متعدد این تومور، تک درمانی‌های ایمنی پاسخ مطلوبی نخواهند داد و به همین سبب آینده درمان را باید بر توسعه درمان‌های ترکیبی و چند وجهی به هدف گیری همزمان مسیرهای سیگنال‌دهی تومور و اصلاح میکرومحیط آن بنا کرد تا بتوان بر مقابله درمانی این تومور غلبه کرد و بقای بیماران را افزایش داد.<span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"></span><br> <br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"></span></span></span></span></span></span></span></span></span> <strong>Introduction:</strong> Glioblastoma (GBM), recognized as the most common and aggressive primary malignant tumor of the central nervous system in adults, continues to be associated with recurrence and limited survival despite aggressive interventions. This review study, through a comprehensive analysis of the latest findings in immunotherapy, examines treatment challenges, tumor resistance mechanisms, and the results of clinical trials in this field. Based on the evidence in these studies, Immune Checkpoint Inhibitors have not significantly increased survival in patients with GBM. This may be due to the low immunogenicity and low mutation rate of GBM cells, the immunosuppressive tumor microenvironment, and the use of drugs such as corticosteroids that impair T-lymphocyte function. Furthermore, the blood&ndash;brain barrier represents a physical obstacle that limits the effective delivery of therapeutic agents and the access of immune cells to the tumor. Nevertheless, several novel therapeutic approaches have been developed to overcome these challenges. Although chimeric antigen receptor T-cell therapy continues to face significant limitations, clinical trials involving intraventricular administration have demonstrated effective results. Multi-antigen vaccines have shown improved clinical efficacy, particularly when administered during the early stages of disease. In patients with newly diagnosed GBM, the addition of dendritic cell&ndash;based vaccination to standard treatment increased median overall survival from 16.5 to 19.3 months. Furthermore, oncolytic viruses have induced durable responses in certain patient subgroups. However, the pronounced antigenic heterogeneity of GBM cells, together with their diverse mechanisms of immune evasion, suggests that monotherapy with a single immunotherapeutic approach is unlikely to produce sustained and clinically meaningful responses. These challenges highlight the potential need for multimodal immunotherapeutic strategies capable of targeting multiple tumor antigens and overcoming distinct mechanisms of immune resistance. <strong>Conclusion:</strong> The future of GBM treatment should be built upon the development of combined and multimodal therapies aiming at simultaneously targeting tumor signaling pathways and modifying its microenvironment to overcome therapeutic resistance and increase patient survival.<br> &nbsp; مغز, سیستم عصبی مرکزی, ریزمحیط تومور, درمان های ترکیبی Brain, Central Nervous System, Tumor Microenvironment, Combined Modality Therapy  0 0 http://shefayekhatam.ir/browse.php?a_code=A-10-1291-1&slc_lang=fa&sid=1 Sadegh Shirian صادق شیریان shirian85@gmail.com No Department of Pathology, School of Veterinary Medicine, Shahrekord University, Shahrekord, Iran گروه پاتولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران Kimia Mansouri Boroujeni کیمیا منصوری بروجنی kimiamansouri7878@gmail.com Yes Department of Pathology, School of Veterinary Medicine, Shahrekord University, Shahrekord, Iran گروه پاتولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران Mohammad Reza Tashakor محمدرضا تشکر mrt731@gmail.com No Department of Pathology, School of Veterinary Medicine, Shahrekord University, Shahrekord, Iran گروه پاتولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران Ebrahim Kahyani ابراهیم کهیانی ebrahimkahyani1378@gmail.com No Department of Pathology, School of Veterinary Medicine, Shahrekord University, Shahrekord, Iran گروه پاتولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران