fa بررسی مروری جامع نشانگرهای زیستی برای بیماری‌های مهم نورولوژیک نورولوژی Neurology مروری Review --- Open Access, CC-BY-NC <strong>مقدمه:</strong> سیستم عصبی مرکزی و اعصاب محیطی اندام حیاتی موجودات زنده هستند که محافظت‌ شده‌‌ترین ساختار بدن را تشکیل می‌دهند. بیماری‌های عصبی پاتوژنزهای متنوعی را نشان می‌دهند که توسط طیف وسیعی از نشانگرهای زیستی مرتبط منعکس می‌شوند. این بیومارکرها شامل التهاب، استرس اکسیداتیو، بی‌نظمی‌های متابولیکی و ژنتیکی و تأثیرات دارویی هستند. در این بررسی، مفهوم بیومارکرها و طبقه‌بندی آن‌ها را معرفی می‌کنیم و مروری جامع از آخرین یافته‌های تحقیقاتی در مورد مهم‌ترین و شایع‌ترین نشانگرهای زیستی مرتبط با بیماری‌های عصبی ارائه می‌دهیم. بیومارکرهای استرس اکسیداتیو و واسطه‌های التهاب رایج‌ترین نشانگرهای زیستی در بیماری‌های عصبی هستند و MicroRNA ها بیومارکر مولکولی جدیدی هستند که به تشخیص و پیش‌آگهی کمک می‌کنند. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> دانش فعلی قادر به ارائه نشانگر زیستی با حساسیت و ویژگی قابل قبول در بیماری‌های عصبی در اکثر موارد نیست. مولکول‌های استرس اکسیداتیو تقریباً در تمام بیماری‌های مغزی و عصبی جزء مهم‌ترین هستند.<br> &nbsp; <strong>Introduction: </strong>The central nervous system and peripheral nerves are vital organs in living beings that constitute the most protected structures of the body. Neurological diseases exhibit diverse pathogenesis, mirrored by a wide array of relevant biomarkers. These biomarkers involve inflammation, oxidative stress, metabolic and genetic irregularities, and pharmaceutical influences. In this review, we introduce the concept of biomarkers and their classifications and provide a comprehensive review of the latest research findings on the most significant and prevalent biomarkers associated with neurological diseases. Oxidative stress biomarkers and inflammation mediators are the most common biomarkers in neurological diseases. MicroRNAs are the new molecular biomarker that helps the diagnosis and prognosis. <strong>Conclusion: </strong>Current knowledge has not been able to provide a biomarker with acceptable sensitivity and specificity in neurological diseases in most cases. The oxidative stress molecules are the most important in almost all brain and nerve diseases.<br> &nbsp; میانجی‌گرهای التهاب, استرس اکسیداتیو, بیماری‌های سیستم عصبی, میکرو RNA ها Inflammation Mediators, Oxidative Stress, Nervous System Diseases, MicroRNAs 102 113 http://shefayekhatam.ir/browse.php?a_code=A-10-1072-1&slc_lang=fa&sid=1 mohammad reza valilu محمد رضا ولیلو zafar.gholinejad777@gmail.com 100319475328460025955 100319475328460025955 No Department of Veterinary Pathobiology, Tabriz Medical Sciences Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه پاتوبیولوژی دامپزشکی، واحد علوم پزشکی تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Shiva Mehran شیوا مهران shiva.mehran777@yahoo.com 100319475328460025956 100319475328460025956 No Department of Laboratory Medical Sciences, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran گروه علوم آزمایشگاهی پزشکی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران Arash Mosarrezaii آرش موسی الرضایی mossrezaii@yahoo.com 100319475328460025957 100319475328460025957 No Department of Neurology, Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran گروه داخلی اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران Someieh Mahmodi سمیه محمودی Mahmdisomyeh@yahoo.com 100319475328460025958 100319475328460025958 No Department of Biology, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran گروه زیست شناسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران Zafar Gholinejad زعفر قلی‌نژاد ghzafar@yahoo.com 100319475328460025959 100319475328460025959 Yes Department of Laboratory Medical Sciences, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran گروه علوم آزمایشگاهی پزشکی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران